Video

Nga Dhurata Hamzai
19 Nentor 2008

Si narratore e talentuar, Mimoza Hysa shënon sukses me veprën e re të saj “Vend/imi 1+10”, novela dhe tregime. Ndërsa për vite me radhë ajo ka përkthyer mbi 20 vepra të letërsisë botërore

Kur ajo përkthen është normale që puna e saj të mos duket, të fshihet pas autorit, ky është fati i çdo përkthyesi, vetësakrifikimi i heshtur dhe magjik i tij, por ndërkohë askush nuk ka pyetur se pse një shkrimtare e talentuar si Mimoza Hysa, e cila ka botuar disa vepra autoriale, njihet vetëm nga krijuesit dhe është nga të rrallat që as ajo vetë, as të tjerët asaj nuk i bëjnë shumë publibicitet. Megjithatë, me sa duket, do të vijë një orë dhe rrezja e ndriçimit do të bjerë.

Kjo orë ishte ndoshta dje, në një nga promovimet e Edicionit të 11-të të Panairit të Librit në Tiranë që po zhvillohet në Pallatin e Kongreseve. Mes atyre promovimeve të varfëra në pjesëmarrje, të bëra njëkohshëm për autorë të ndryshëm në salla të ndryshme, ku privohen duan s’duan shkrimtarët dhe media që t’i ndjekin të gjitha, çuditërisht për librin me novela dhe tregime të Mimoza Hysës që mban titullin “Vend/imi 1+10”, dalë në dritën e botimit nga Ombra GVG, pati shumë pjesëmarrje, pati mjaft vlerësime serioze dhe për herë të parë u dëgjua që të bëhej një promovim me staturë të estetikës dhe të kritikës letrare.

Kur ndërmjet promovimit i drejtoj përkthyeses dhe shkrimtares së talentuar Mimoza Hysa pyetjen se “ju jeni e vetmja shkrimtare që njihemi për meritat tuaja vetëm nga krijuesit, dhe nuk keni bërë kurrë publibicitet, a e ndihmon apo e pengon kjo krijimtarinë tuaj?”, nuk mund të prisje përgjigje më të mirë prej saj, se ajo që Mimoza Hysa ndër të tjera tha: “Unë kur shkruaj nuk e mendoj fare lexuesin, nuk e di se çfarë ndodh me të tjerët”.

Pra, ajo është një shkrimtare që ka hyrë në rrugën e krijimtarisë jo vetëm me dashuri të madhe, por edhe me një guxim të madh, ajo e ka ndjerë se duhet të riskojë, dhe ka nisur ta bëjë gjithçka për hir të krijimtarisë, për hir të artit të fjalës, duke sfiduar me natyrën e saj, çuditërisht modeste, çdo lloj imazhi të rritur të çastit, çdo lloj publiciteti për famë, e ndërkohë prej vitesh përkthen, bën poezi, tregime, romane. Si autore e re, Mimoza Hysa ka botuar deri tani dy romane të cilat janë “Koha e erës”, botuar nga Dituria, “Histori pa emra”, botuar nga Ombra GVG. Si narratore e talentuar, ajo bëhet e njohur tashmë me veprën e re të saj “Vend/imi 1+10”, novela dhe tregime. Ndërsa ajo as që e ka zënë në gojë se për vite me radhë ka përkthyer mbi 20 vepra të letërsisë botërore të autorëve Maria Corti, Dino Buzzati, Margaret Mazzantini, V.M. Manfredi, etj, etj.

“Vend/imi 1+10”, apo sfida 1+10

Po le të kthehemi tek libri më i ri i Mimoza Hysës, “Vend/imi 1+10”, libër që detyroi shumë vetë të kujtohen se kjo autore është ndoshta një nga narratoret më të mira shqiptare. Le t’ia lëmë tek e fundit kohës këtë përcaktim, kohës që kërkon me çdo kusht çdo krijimtari, kohës që në vetvete duket sikur vet Mimoza Hysa e di si vjen, sepse ajo e ndjen të justifikuar vetveten edhe me modestinë që mbart.

Modestia e saj nuk është e shtirur, është ndjesi, është vetë Mimoza-shkrimtare ashtu, është krijimtaria e saj ashtu. Në këtë mënyrë e komenton edhe ajo heshtjen në bërjen ose jo publike të librave të saj pas daljes në treg, për të është shumë e rëndësishme që t’i shkruaj mirë, t’i pëlqejnë asaj, dhe pastaj t’i nis në rrugën e tyre, le të jenë ata ndjellës ose jo të lexuesve, shijues ose jo të disave, të kuptuar ose jo për disa të tjerë. Për shkrimtaren Hysa nuk ka më rëndësi, po deshët lexojeni... Duke e nisur me një fragment të rrëfyer të këtij libri vlerësimin e mëtejshëm të krijimtarisë mund të bëjmë një prezantim të shkurtër të mënyrës si ajo rrëfen.

Mjafton të hapësh faqet e librit, të gjesh një fragment dhe ta ka ënda ta rishkruash atë. Hysa kumton mënyrën se i e përdor gjuhën poetike dhe në prozë, se si di të zbulojë gjendje letrare dhe metafora aq të freskëta, se si i ngjit përfytyrimit të lexuesit me fjali të shkurtra e të sakta situata që do të donin në një rast tjetër faqe të tëra për t’i shkruar. “Unë nuk isha kundër rrjedhës. Unë nuk isha asfare në rrjedhë. Nuk isha lum, Isha një liqen kristalor që prehet e gërryhet përbrenda thellë e më thellë, pa mund me u shter”, ose një tjetër fragment: “në qytet errësira po futej hajdutçe duke vjedhur copa pamjesh. U ndezën sytë kureshtarë të dritave”.

Nëse do të vazhdojmë të ecim me ritmin e rrëfimit të kësaj autoreje, nuk e ndan dot nëse ajo që lexon i përket etjes poetike të leximit, apo asaj prozaike. Le të mbetet kështu si ajo ka ecur në krijimtarinë e saj deri tani, me një stil unik, individualitet, siç do ta jepte në pasqyrë më saktë një nga figurat e saj stilistike: “Unë nuk isha kundër rrjedhës. Unë nuk isha asfare në rrjedhë. Nuk isha lum. Isha një liqen kristalor që prehet e gërryhet përbrenda thellë e më thellë, pa mund me u shter”. Ky fragment i shkon përshtat edhe natyrës së shkrimtares. Është si një autobiografi e pavetëdijshme e autores, e tejçuar në një nga personazhet e saj.

Studiuesi Behar Gjoka, dje në promovim, pohoi se “Vendi/imi 1+10” është libri i parë që ai ka lexuar nga Mimoza Hysa dhe për të ka qenë befasi, sepse ai ka gjetur një prozë ku njeriu shqiptar dhe shoqëria shqiptare, del pothuajse lakuriq, zhvishet nga ajo mistika e fshehjes pareshtur të fytyrës së vet dhe kjo shfaqet veçanërisht tek tregimet, shfaqet edhe tek novelat. “Është pikërisht kjo situtaë në radhë të parë, që të them të drejtën, mua më bëri ta lexoj me një frymë këtë libër”, tha studiuesi Behar Gjoka. Për studiuesin, një lexim i tillë do të thotë që diçka është e brendshme, burimore dhe ta imponon këtë situatë. “Befasia lidhet me një fakt të mënyrës së shkrimit të prozës nga kjo autore”, thotë Gjoka. “Është nga të paktat raste kur shkrimi i prozës vjen me ritëm poetik, dhe kjo lidhet me një fakt krejt të thjeshtë; fjalia është shumë e shkurtër.

Një fjali e tillë, kupton, kumbon, përçon vlera letrare dhe dhe kjo na shpërfaqet pa dyshim të gjitha tregimet, ku do të përmendja “Fitorja”, do të përmendja “Për një fjalë goje”, do të përmendja tregimin e fundit “Ne ishim dhe s’ishim katër”, etj. Së treti, befasia lidhet edhe me teknikën e rrëfimit. Gjejmë rrëfimtarë të larmishëm brenda një rrëfimtari. Mimoza Hysa ka aftësinë të shpërfaq rrëfimin e drejtëpërdrejtë si rrëfimtare femër, por edhe rrëfimin si rrëfimtar mashkull, nëse personazhi do të jetë një i tillë, ose si rrëfimtare fëmijë, ose si rrëfimtare e ndërfutur”, pohon studiuesi Gjoka.

Më tej ai është shprehur se “Është kjo situatë që është pothuasje e pranishme në zhvillimin e prozës bashkëkohore. Kemi larmi rrëfimesh dhe larmi gjetjesh dhe së katërti dhe së fundi, është fjala që përçon Mimoza, është krejt e veçantë. Kjo më jep shpresë se po ringjallet rrëfimi i letërsisë shqipe në variantin poetik. Madje në një nga tregimet e saj “Me ken babë!”, është përdorur në mënyrë perfekte edhe varianti i gegnishtes. Kjo do të thotë se Mimoza Hysa po i hap portat e të gjitha ligjërimeve letrare dhe poetike.

Hermesnews©AllRightsReserved
Çdo riprodhim i paautorizuar ndëshkohet sipas ligjeve në fuqi.