Video

Nga Riza Lahi dhe Gëzim Hysi

4 Gusht 2008 - Përplasja me dramën e shqiptarëve që emigracioni u ka kërkuar me ngulm për t’ua gllabëruar identitetin e tyre kombëtar e për t’i ftohur me atdheun të shtie ndër mendime të papërballueshme për t’i duruar.

Në vitin 2000 , për shembull, ndërsa me mikun tim Murat Arrën ishim në Turqi për një specializim pilotësh 15 ditor, brenda vetëm një dite që patëm kohë të lirë, u ndeshëm me dy raste të këtilla.

Përkthyesi turk këmbënguli t’i bënim vizitë bosit të të gjitha kinemave të qytetit Eskishehir prej rreth 400 000 banorësh. Ai ishte shqiptar dhe turku zemërbardhë siç janë përgjithësisht turqit, për atë këmbëngulte. Në sytë e plakut 70 vjeçar shkëlqyen lotët, kur pa “arnaut bimbash asqeri” ( major I ushtrisë shqiptare). Kur i dhashë kartëvizitën time dhe e ftova të vinte në Tiranë si te djali i tij, Et’hem Arda, duke iu dridhur buza për buzë, u përgjigj kështu: “ Jo. Unë e kam dënuar veten time të mos shkel kurrë më në Shqipëri, sepse gjuhën e nënës sime ma përkthen një turk” .

Përsëri duke shëtitur me Muratin atë ditë. Një shitëse e re gati dhunshëm nuk donte të na linte të dilnim nga dyqani I saj I argjendarive. Duhej të pinim pandërprerë kafe e çaj nga ajo e cila nuk fliste as një fjalë anglisht; shqip, kuptohet, as që diskutohej. Ndërkohë, me po aq dhunë sa këmbëngulte që të mos largoheshim, se me kë fliste thuajse e inatosur turqisht në telefon. Më së fundi, u ndal te dera një taksi. Ishte babai I saj, shqiptar. Dhe ai, gati dhunshëm, me një përmallim që të këpuste shpirtin, na mori në “kerr” që të na takonte me babain e tij plak që fliste një shqipe të papërzier.. Mjerisht, bija e tyre me nënë e babë shqiptar, nuk fliste asnjë fjalë shqip – shitësja.

Në Tiranë kam takuar një baba që biri i tij, pas dhjetë viteve në Greqi pa ardhur asnjëherë, kish ardhur për një muaj dhe qe kthyer vetëm pas pesë ditëve duke takuar ftohtë dorën me babain që qante si fëmijë para syve të mi.

Një tjetër emigrant, kur erdh së fundi pas tridhjetë viteve, si qe arratisur duke lënë pasojat e rënda te familja e tij, më së fundi, kur erdh në atdhe, as që pyeti se ku e kishte varrin i ati, ndërsa, deri ditën që u nis, rrinte si i shushatur, pa qeshur asnjëherë të vetme me shpirt.

Mirëpo, në rrëfimin tonë, do të tregojmë për një skraparlli që ka lindur e rritur burrëruar e bërë emër në Turqi. Por që…Duke pirë raki me skraparllinj këtu në Tiranë, ku kish ardhur vetëm për pak ditë para pak ditëve, nisi të këndonte i pari këngën “Vemi, o s’vemi”. Pas saj - këngën e CCercciz Topullit dhe e mbylli koncertin e vet me zërin prej burri 75 vjeçar duke kënduar “ këngën që e këndonte babai im” atë të Riza Cerovës. Do të rrëfejmë për Muharrem Zeki Ilter

( Bendo) në shtëpinë e të cilit në Stamboll, ndodhet edhe një dhomë “për miq nga Shqipëria”; një dhomë me qylyma, fotografi, piktura e flamur shqiptar dhe me dy krevat, ku mund të kalojë një natë apo dhe më shumë kushdo shqiptar nga Shqipëria që t’i thërresë në gjuhën e nënës së tij, Bajames nga Gjerbësi “a don miq, o i zoti i shtëpisë”.

Skuadra e Skrapallinjëve ndërton pa pushim nëpër Stamboll

Në vitin 1927 dy vëllezërit Mimin dhe Rrahman Bendo vendosin të emigrojnë përfundimisht në Turqi që nga Kuçi i Skraparit. Ata bëhen katër shokë, tok me Jahja Satkën dhe Ali Grëmin që qe larguar qysh në vitin 1904 dhe ndërtojnë pa pushim nëpër Stamboll. Ngrënë pallate, apartamente, shtrojnë rrugë, meremetojnë shtëpia, sipas rekomandimeve të pagabuara të Grëmit që ishte dhe ca rrahagjoks për faktin se vinte nga i njëjti fshat shqiptarësh, Grëmshi, ku kish lindur kryearkitekti i Portës së Lartë, I shumënjohuri arkitekt Sinani.

Të katër albanezët e palodhur dhe që preferojnë të kenë në skuadrën e tyre që rritej përditë kryesisht punëtorë nga vendlindja e tyre, fitojnë shumë dhe, falë mbase edhe një mentaliteti kuranor, vendosin të ngrënë një objekt publik falas. Edhe sot e kësaj dite, ura që ngriti ky ekip skraparllinjsh që bëri emër qysh nga viti 1930 deri në vitin 1960, mban emrin e njërit prej tyre, të Muminit ( apo Eminit).

Ura ndodhet në lagjen Merdivenkoy, është 6 m. e gjerë, 50 m. e gjatë dhe quhet ura e “Emin Bey, Koprusu”. Ndërtuesit nga Skrapari e kanë njërin sy te paratë e fituara me kazma, tulla, llac e gëlqere, por tjetrin e kanë te arsimimi. Shokët kënaqen dhe inkurajojnë njërin prej tyre që blen e blen libra pa pushim dhe që sot ka një bibliotekë nga më të pasurat në Stamboll - është Rrahmani. Nga ana tjetër, ustai nga Grëmshi e me origjinë nga fisi Bejko, Aliu, ia jep me të dyja duart për nuse bijën e tij Muazzezen e bukur ustait më të ri, Muharremit, birit të Muminit të ndershëm, kur ai ia kërkoi dorën e saj duke u skuqur, me gjysmë zëri dhe me sytë që flisnin shumë… Ata tani banojnë në një lagje zengjinësh të Stambollit e që ka emrin e një beu “Beyoglu” megjithëse nuk bëjnë pjesë në aristokracinë e dembelosur të Stambollit.

Skraparllinjtë ngrenë shoqata e drejtojnë një fondacion

Mumini së bashku me Bajamen janë kujdesur tërë kohës që të shkollojnë fëmijët e asesi t’i ndrydhin ata, si rëndom aty këtu nëpër Turqi. Atyre u ecin mësimet shumë, falë edhe vizitave e përhumbjeve të përnatshme mes librave të xhaxhait të tyre Rrahmanit. Muharremi, për shembull, jo vetëm që ka mbaruar fakultetin ekonomik, por njeh mjaft mirë edhe italishten dhe frëngjishten. Ai ka mësuar pa mësues të shkruajë dhe të lexojë gjëra në gjuhën shqipe. Ky pasion i ka lindur me furi së pari nga letrat e përmallshme që i vijnë nga Shqipëria. Sidomos nga kushëriri i tij i parë Nesim Alimani.

I vëllai, Tekiu është diplomuar për jurist dhe ka nisur të korrë fitoret e para në rivalitet me kolegët e tij. Dy motrat – në punë dhe ato.
Ndërsa vitet ecin, udhëtojnë me ta edhe thëniet e bukura të nënës me emrin e bukur të pemës së bukur me fryte të mrekullueshme që e përdorin dendur në vendlindje, Bajames që u përsëriste shpesh :” Rrini shesh, të hani përshesh” dhe “ Neve që ruanim dhitë, qysh u bëmë këtë ditë”
Me në krye Jahja Satkën, e mençur e të kënduar, ngrihet një shoqatë shqiptarësh. Sekretar i saj – dhëndëri i Ali Grëmshit, i cili drejton për 9 vjet në atë nivel, Muharremi, biri i Muminit të përvuajtur e të mplakur, e që nuk pushon së kënduari këngë të Skraparit kur mblidhen netëve së bashku për të kuvenduar se çdo të bëjnë të nesërmen..

Shoqata bën përpjekje për të grumbulluar shqiptarë sa më shumë rreth vetes. Përpjekjet janë jo ata që prisnin entuziastët e ndërtimeve. Shqiptarët hallexhinj janë të shpërndarë anembanë nëpër Turqi. Ata shumica nuk dinë shkrim e këndim sa për të lexuar së paku gazetën që tentojnë të botojnë kryesuesit e shoqatës.

Në vitin 1993 ndodh një ngjarje e bukur për shqiptarët që njohin personazhin tonë, Muharremin. Ai është në krye të fondacionit shtetëror turk të quajtur “Rumeli Eitim Vakfi”. Skraparlliu qëndron në krye të këtij fondacioni deri në vitin 2001 duke firmosur, mes firmave të panumërta të hedhur gjatë atij karvani vitesh, edhe për 81 bursa shqiptarësh të ardhur nga territoret shqiptare.

Takim me personalitete Shqiptare

“Në vjetin 1970 unë ardha në Shqipëri për të kaluar një muaj me pushime… Sigurisht…sigurisht që mund të kisha shkuar për të kaluar pushimet në vënde më infrastrukturë më moderne, por unë erdha në Shqipërinë e babait tim, të nënës sime dhe të Muazzezit, gruas sime,. Më njoftuan se do të më priste kryeministri asaj kohe, Mehmet Shehu. Më thanë se vetëm për 15 minuta, por takimi shkoi një orë e gjysmë. Kur u ktheva, unë mora me vete shumë – shumë libra në gjuhën shqipe…Enveri i kishte rojet që të gjithë nga Skrapari” . plakut të kërpitur I ndrijnë sytë sipër mustaqeve të bardha , ndërsa nga valixhja e hapur unë dalloj një furçë dhëmbësh e një kolinoz. Duket që i kishte përdorur këtë mëngjes, para se të takohej për një kafe tok me një grup skraparllinjsh, mes të cilëve edhe autori skraparlli Nuri Cuni që ia merr shënim të gjitha fjalët që artikullon me të folurën ndejshëm, si edhe unë “dhëndërri I Skraparit nga Shkodra”.

Këtë radhë në Tiranë ai ka takuar me poetin e Skraparit me zërin e paepur e kumbonjës kombëtar, Xhevahir Spahiun me të cilin ka kënduar këngë skrapari si edhe me zotin Ilir Meta.

Muharrem Zeki Ilter ( bendo ) ka fotografi edhe me ish presidnetin shqiptar Rexhep Mejdani. Personalitetin shumë të njohur të politikës shqiptare Sali Berisha ai ka shkuar ta takojë kur ai kishte shkuar për një vizitë shtetërore në Republikën turke…

PËRSËRI NË TOKËN E TË PARËVE PËR TË MBUSHUR GJOKSIN ME AJËR SHQIPËRIE

Me trupin llastar, kostumin e ri të veshur sefte me rastin e ardhjes në Shqipëri, krehur e rregulluar si për dasëm, 75 vjecari Muharrem. ..Një ditë, si u zgjua nga gjumi dhe u tha skraparllinjve që e prisnin në hollin e hotelit , se, more, kohë kish fare pak,nuk shkonte dot deri fshatrave të Skraparit po, a mund të takonte vallë njeri këtu në Tiranë që të ishte nga Gjerbësi, “nga vëndi I nënës sime, rahmet pastë”?

Dhe…Në një lokal. Të një gjerbëzlliu. Ai kishte vënë cep më cep falumrin kombëtar ; cep më cep të një fasade muri. Kurse manjetofoni jepte thuajse tër kohën këngë me iso skrapari e, sigurisht, raki e mishra të ardhura qënga Skrapari.

Plakut I dhurojnë libra pa pushim. Që të gjith janë autorë skraparllinj. Nuri Cuni I dhuron dhe artikullin që ka botuar në gazetën e Skraparllinjve që banojnë në Tiranë. Plaku I fut ata në valixhe ku përsëri unë shquaj furcën e dhëmbëve dhe kolinozin.

Skraparlliu I lindur në Turqi përqafon sidomos njërin prej autorëve I cili nguli këmbë që në libërin e tij të dhuruar, të shënohej jo mbiemri në pasaportë I zotit Muharrem; jo Ilter por ashtu sic e kishte patur babai dhe gjyshi – Bendo

“Por …brezi I ri I emigrantëve të vjetër sic jam unë nuk e flet më shqipen”, tund kokën me dhëmbje dhe të gjithë përpiqen të gjejnë ndonjë shaka pas kokave të ulura si me komandë ; për të ngjitur bisedën para largimit , ndonjë shaka …

EILOG

Sigurisht që ketegorizimet nuk janë dhe aq të bukura për të gjith, sic e ka piksynimin arti. Ama, duhet pranuar që një rreth I vogël , I varfër e malor si Skrapari është nga të parët që e mori veten nga tmerret e tranzicionit shqiptar. Nga rrethet e pakët , si Kruja, Dibra, Kukësi e ndonjë tjetër, që nuk iu nënshtruan terrorit të shkatërrmeve sipas rekomandimeve të terapisë zero; që nuk dogji, prishi e sikterisi në djall djersën e vet të mpiksur .
Popullata me rrënjët e forta e atij rrethi ngado ka shkuar, ka bërë tëra përpjekjet e mundëshme që ka mundësi të bëjë njeriu për të mbajtur lidhjet me gërxhet , pyjet ,ujrat e majmalet e vëndlindjes. A nuk e pamë këtë edhe te ky njeri që sikur po loton poshtë syzeve, ndërsa është duke u ndarë prej eskortës së skraparllinjve që e rrethuan ngado këto tri ditë që ndenji në atdhe?

Hermesnews©AllRightsReserved
Çdo riprodhim i paautorizuar ndëshkohet sipas ligjeve në fuqi.